محمدعلی ابطحی
رابطة دین و مدرنیته از مهمترین مسائل و دغدغههای همة ادیان الهی از آغاز عصر مدرن بودهاست و دینورزانِ همة ادیان پیشرفتها و مشکلاتی را در تلفیق این دو عنصر تجربه کردهاند. موسسة گفتگوی ادیان نیز این مسألة مشترک ادیان – رابطة دین و مدرنیته – را یکی از مسائل مهمی یافت که باید از موضع گفتگوی دینی به آن پرداخت. اولین سمینار دین و مدرنیته سال گذشته با موفقیت و استقبال فراوان انجام شد و اگرچه بیشتر گفتگوها در حوزة اسلام و مدرنیته بود، اما مباحث طرحشده در آن برای پیروان ادیان دیگر نیز میتوانست چشمگشا و آموزنده باشد. طبیعی است که رهبران و پیروان همة ادیان در پی تقویت دین در دنیای جدیدند اما این دینخواهان در باب مدرنیته نظریات متفاوت و حتی متعارضی را برگرفتهاند. برخی به قوت در برابر مظاهر مدرنیته ایستاده و دین خود را نیز غیر قابل سازش با مدرنیته و اندیشه، رفتار و ارزشهای مدرن معرفی کردهاند. این نوع متولیان دینی که در همة ادیان یافت میشوند دینی را که تبلیغ میکنند به انزوا میکشانند و مخاطبان خود را در وادی مدرنیته رها میکنند. گروهی دیگر نیز هویت دینی خود را رها نمودند و در سودای مدرنیت دین خود وانهادند. گروه سومی از دینداران اما دینداری در جهان مدرن را ممکن و مطلوب یافتند و کوشیدند با نگاهی انتقادی و گزینشی از مواهب دین و مدرنیته توأمان بهره برند.
مقالات اندیشمندان برجستة ایرانی در سمینار سال گذشته در طرح روشنتر این مسأله و چالش در عرصة عمومی ایران مؤثر بود. امسال نیز تصمیم بر این شد که ذیل همان عنوان دین و مدرنیته به موضوعی مشخصتر: «آسیبشناسی "روشنفکری دینی"» پرداخته شود. "روشنفکری دینی" نیز از جریانهای مشترک میان همة ادیان است و لذا موسسة گفتگوی ادیان با همکاری حسینیة ارشاد متولی برگزاری این سمینار شد. این مؤسسه سالهاست به عنوان مؤسسهای غیردولتی با عضویت در مؤسسات غیردولتی سازمان ملل فعالیت میکند و در سطح بینالمللی به عنوان یکی از شناختهشدهترین مؤسسات جهانی در حوزة گفتگوی ادیان همکاری وسیعی با مؤسسات فعال گفتگوی ادیان دارد و تاکنون ارتباطات رسمی فرهنگی فراوانی با این مؤسسات جهانی داشته است. انتشار مجلة اخبار ادیان و کتابخانة تخصصی ادیان و سایت فعال، جزئی از خدمات اطلاعرسانی این مؤسسه در حوزة دینی است. استقبال اقلیتهای دینی از برگزاری مراسم گوناگون در این مؤسسه و جلسات ماهانة تحقیقاتی با سخنرانی اندیشمندان دانشگاهی و حوزوی، ارتباطات مجازی با شخصیتهای برجسته و مراکز دینی نیز از دیگر فعالیتهای مؤسسة گفتگوی ادیان است. به عنوان مدیر این مؤسسه به اتفاق همة همکارانم از دوستان خوبی که در این دوساله برای برگزاری این جلسه تلاش کردند، سپاسگزارم و به اندیشمندانی که با ارائة مقاله برای این ویژهنامه و سخنرانی در سمینار علاقهمندان فرهیخته را از اندیشه خود سیراب میکنند ادای احترام میکنم.